परीक्षाको तयारी गर्नका लागि संरचित योजना, अनुशासन र सही
रणनीति
आवश्यक हुन्छ। प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाको तयारी गर्नु एक योजनाबद्ध र धैर्यपूर्वक
गरिने प्रक्रिया हो। तपाईंले अबलम्बन गर्न सक्ने चरणबद्ध मार्गदर्शन यहाँ दिइएको
छ: (Preparing for a
competitive exam requires a structured plan, discipline, and the right
strategies. To prepare for a competitive exam, the process is planned and
requires patience. Here’s a step-by-step guide you can follow J)
कुनै पनि परीक्षाको तयारीको पहिलो र
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण चरण भनेको पाठ्यक्रम (syllabus) राम्रोसँग
बुझ्नु हो। लोकसेवा आयोगको वेबसाइटमा हरेक पदको लागि पाठ्यक्रम उपलब्ध हुन्छ।
यसलाई डाउनलोड गरेर प्रिन्ट गर्नुहोस्। पाठ्यक्रममा दिइएका प्रत्येक शीर्षक र
उप-शीर्षकलाई ध्यानपूर्वक हेर्नुहोस्। यसले तपाईंलाई कुन विषयमा बढी जोड दिनुपर्छ
भन्ने स्पष्ट मार्गनिर्देशन दिन्छ।
एउटा सुव्यवस्थित समयतालिका (study schedule) बनाएर
पढ्दा समयको सदुपयोग हुन्छ। विषयगत विभाजन गरी तपाईंले
आफ्नो समयलाई सामान्य ज्ञान, बौद्धिक परीक्षण (IQ), विषयगत ज्ञान र समसामयिक घटनाहरूमा विभाजन गर्न सक्नुहुन्छ। दैनिक तालिकारुपमा बिहान छिट्टै उठेर पढ्ने वा राति
अबेरसम्म पढ्ने भन्ने निर्णय तपाईंको व्यक्तिगत बानीमा निर्भर हुन्छ। तपाईंलाई जुन
समयमा बढी ध्यान केन्द्रित गर्न सकिन्छ, त्यही समयलाई पढाइको
लागि छुट्याउनुहोस्। नियमिततामा ध्यान दिदै दैनिक कम्तीमा
४-५ घण्टा नियमित रूपमा पढ्ने बानी बसाल्नुहोस्। एकैचोटि धेरै पढ्नुभन्दा
थोरै-थोरै तर नियमित रूपमा पढ्नु बढी प्रभावकारी हुन्छ।
· पाठ्यक्रमलाई
दैनिक/साप्ताहिक लक्ष्यमा बाँड्ने।(Break the syllabus into daily/weekly
targets.)
·
कमजोर
विषयमा बढी समय दिने।(Allocate more time to weak subjects.)
तयारीको लागि सही
सामग्री छनोट गर्नु निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। बजारमा धेरै पुस्तकहरू र गाइडहरू
उपलब्ध छन्,
तर सबै उपयोगी नहुन सक्छन्। आधारभूत पुस्तकहरू जस्तै
सामान्य ज्ञानका लागि नेपालको भूगोल, इतिहास, संस्कृति र वर्तमान घटनाक्रमसम्बन्धी आधिकारिक र विश्वसनीय पुस्तकहरू
पढ्नुहोस्। विषयगत पुस्तकहरू जस्तै तपाईंले तयारी गरिरहनुभएको पदसँग
सम्बन्धित विषयगत ज्ञानका लागि विश्वविद्यालय तहका पाठ्यपुस्तकहरू वा
विशेषज्ञहरूले लेखेका पुस्तकहरू पढ्नु राम्रो हुन्छ। दैनिक समाचारपत्र जस्तै: गोरखापत्र, कान्तिपुर
र 'मासिक पत्रिका जस्तै: गोरखापत्र ज्ञानमाला नियमित रूपमा
पढ्नुहोस्। यसले तपाईंको करन्ट अफेयर्स (current affairs) र सामान्य ज्ञानलाई
अद्यावधिक राख्न मद्दत गर्छ।
·
मानक
पाठ्यपुस्तक र संदर्भ सामग्री।(Standard textbooks and reference
materials.)
·
कोचिङ
नोट्स (यदि उपलब्ध छ भने)।(Coaching notes (if available))
·
पुराना
प्रश्नपत्र र मोक टेस्ट सिरिज।(Previous year’s question papers and mock
test series.)
४. सक्रिय अध्ययन विधि अपनाउने (Active Learning Methods )
५. पुनरावृत्ति रणनीति (Revision Strategy )
पढेका कुराहरूलाई
समय-समयमा दोहोर्याउनु अत्यन्तै
महत्त्वपूर्ण हुन्छ। पढ्दै गर्दा महत्त्वपूर्ण बुँदाहरू, सूत्रहरू
र मितिहरूलाई छोटो नोट बनाएर राख्नुहोस्। परीक्षाअघि यसले तपाईंलाई छिटो
पुनरावृत्ति गर्न मद्दत गर्छ। हरेक
हप्ताको अन्त्यमा त्यो हप्ताभरि पढेका कुराहरूलाई दोहोर्याउने बानी बसाल्नुहोस्।
जस्तो कि
६. मोक टेस्ट र अघिल्ला प्रश्नपत्र
अभ्यास गर्ने (Mock
Tests & Previous Papers)
लोकसेवाको लिखित
परीक्षामा राम्रो अङ्क ल्याउन लेखन अभ्यास (writing practice) अनिवार्य
छ। प्रश्नको प्रकृतिअनुसार उत्तर कसरी लेख्ने भन्ने उत्तरको ढाँचा अभ्यास
गर्नुहोस्। उत्तरमा भूमिका, मुख्य भाग र निष्कर्ष हुनुपर्छ। समय व्यवस्थापन हुने गरी प्रत्येक प्रश्नलाई तोकिएको
समयभित्र हल गर्ने अभ्यास गर्नुहोस्। यसका लागि पुरानो प्रश्नपत्रहरू लिएर समय
सीमाभित्र हल गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। उत्तर लेख्दा सफाई र प्रस्तुतिमा ध्यान दिई
अक्षर सफा र बुझ्ने गरी लेख्नुपर्छ। अनावश्यक कुराहरू लेख्नुभन्दा महत्त्वपूर्ण
बुँदाहरूलाई मात्र समेट्नुहोस्।
७. सामान्य सीप सुधार गर्ने (Improve General Skills)
८. स्वास्थ्य र अनुशासनमा ध्यान
दिने (Maintain
Health & Discipline)
लामो समयसम्मको
तयारीले तनाव र थकान निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, आफ्नो स्वास्थ्यमा ध्यान दिनु उत्तिकै
जरुरी छ।
९. नियमितता र प्रेरणा कायम गर्ने (Stay Consistent & Motivated
)
यी सबै कुराहरूलाई ध्यानमा राखेर तयारी
गर्नुभयो भने तपाईंको सफलताको सम्भावना धेरै हुन्छ।
नेपालको संविधानको भाग ३३ धारा २४२ को उपधारा (१) मा लोक सेवा आयोगको गठन सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको छ । जसअनुसार लोक सेवा आयोगमा अध्यक्ष र अन्य चारजना सदस्य रहने प्रावधान छ । राष्ट्रपतिले संवैधानिक परिषदको सिफारिशमा लोक सेवा आयोगका अध्यक्ष र सदस्यको नियुक्ति गर्ने व्यवस्था छ । यसरी नियुक्ति गर्दा आयोगका सदस्यहरूमध्ये कम्तीमा पचास प्रतिशत सदस्य बीस वर्ष वा सो भन्दा बढी अवधिसम्म कुनै सरकारी सेवामा रहेका व्यक्तिहरू मध्येबाट र बाँकी सदस्यहरू विज्ञान, प्रविधि, कला, साहित्य, कानून, जनप्रशासन, समाजशास्त्र वा राष्ट्रिय जीवनका अन्य क्षेत्रमा शोध, अनुसन्धान, अध्यापन वा अन्य कुनै महत्वपूर्ण कार्य गरी ख्याति प्राप्त गरेका व्यक्तिहरू मध्येबाट नियुक्त हुनेछन् भन्ने उल्लेख गरिएको छ ।
नेपालको संविधानले लोक सेवा आयोगको संघीय र प्रादेशिक स्वरुपको व्यवस्था गरेको छ । जस अनुसार नेपालको संविधानको धारा २४२ मा नेपालमा लोक सेवा आयोग रहनेछ भन्ने व्यवस्था रहेको छ । त्यसै गरी धारा २४४ ले प्रत्येक प्रदेशमा प्रदेश लोक सेवा आयोग रहने प्रावधान राखेको छ । प्रदेश लोक सेवा आयोगको गठन, काम, कर्तव्य र अधिकार प्रदेश कानून बमोजिम हुनेछ र प्रदेश लोक सेवा आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार सम्बन्धमा संघीय संसदले कानून बनाई आधार र मापदण्ड निर्धारण गर्नेछ भनी मार्ग निर्देश गरेको छ । यसरी संघीय संसदले बनाएको कानूनले निर्धारण गरेको आधारभूत मूल्य, मान्यता, पद्धति, सामान्य सिद्धान्त लगायतको परिधिभित्र रही प्रदेश लोक सेवा आयोगले आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्रका कार्यहरु स्वायत्त रुपमा सम्पादन गर्ने परिकल्पना वर्तमान संविधानले गरेको छ । संघीयताको कार्यान्वयनको चरण सँगसँगै यी कानून, नीति र संरचनाहरु क्रमिक रुपले स्थापित हुने छन् ।
संयुक्त र एकीकृत परीक्षा प्रणाली तथा एउटै प्रश्नपत्रबाट लिखित परीक्षा सञ्चालन हुने पदहरुमा एकैसाथ खुला, समावेशी लगायत धेरै पदमा सफल उम्मेदवारको एकपटक मात्र सीप परीक्षण तथा अन्तर्वार्ता लिनुको कारण के हुन सक्छ ?
अपाङ्गता परिचय पत्र कति प्रकारका हुन्छन् ?
